Chưa có công cụ đo không đồng nghĩa với không tồn tại. Đó là hai câu hoàn toàn khác nhau.
Không đo được thì nghĩa là gì
- Nghĩa là công cụ hiện có chưa bắt được nó
- Hoặc chưa đo đúng chỗ
- Hoặc nguyên nhân chưa được tìm ra
- Không đồng nghĩa với không có gì
- Mục cuối là điểm quan trọng nhất
Và ba khả năng đầu đều để ngỏ đường đi tiếp.
Vì sao hai câu đó hay bị lẫn
- Vì con số dễ tin hơn lời kể
- Và vì khi không có con số thì người ta dễ kết luận là không có vấn đề
- Đây là một bước suy luận không đúng
- Nhưng rất dễ mắc
- Mục thứ ba là chỗ cần tỉnh táo
Và nhận ra bước suy luận sai đó giúp bạn không tự bác bỏ mình.
Tôi nên làm gì khi rơi vào tình huống này
- Tiếp tục ghi lại
- Tiếp tục nói ra
- Và hỏi xem còn hướng nào chưa xét
- Kiên trì với dữ kiện là cách hiệu quả nhất
- Mục thứ ba là câu nên hỏi
Và một bản ghi tích luỹ qua nhiều tháng thường là thứ cuối cùng chỉ ra manh mối.
Có khi nào không bao giờ tìm ra nguyên nhân không
- Có
- Trong trường hợp đó thì hướng đi chuyển sang làm nhẹ triệu chứng
- Và giữ chất lượng sống
- Đó vẫn là một kế hoạch có mục tiêu rõ ràng
- Mục cuối là điều nên hiểu
Và làm nhẹ triệu chứng là mục tiêu chính đáng, không phải là bỏ cuộc.
Về giới hạn của các công cụ đo
- Mỗi công cụ đo một thứ cụ thể
- Không có công cụ nào đo được tất cả
- Khoảng tham chiếu là khoảng của số đông
- Không phải khoảng của riêng bạn
- Mục cuối là điều ít ai để ý
Và một chỉ số nằm trong khoảng chung vẫn có thể lệch so với mức bình thường của bạn.
Về chuyện chưa đo đúng chỗ
- Có khi vấn đề nằm ở nơi chưa được xét tới
- Hỏi xem còn hướng nào khác không
- Hỏi xem có nên xem ở chuyên khoa khác không
- Hai câu này rất đáng hỏi
- Mục thứ ba là hướng hay mở ra kết quả
Và một góc nhìn từ chuyên khoa khác đôi khi thấy thứ mà góc cũ không thấy.
Về chuyện thời điểm đo
- Có thứ chỉ thấy khi đang có triệu chứng
- Đo lúc đã hết thì không thấy gì
- Hỏi xem có nên đo vào lúc đang có không
- Ghi lại giờ giấc để trả lời được câu này
- Mục thứ ba là câu đáng hỏi
Và bản ghi giờ giấc chính là thứ giúp chọn đúng thời điểm đo.
Về chuyện lặp lại sau một thời gian
- Có thứ chỉ hiện ra sau một khoảng
- Đo lại sau vài tháng có khi cho kết quả khác
- Hỏi xem có nên đo lại không và khi nào
- Thời gian đôi khi là công cụ tốt nhất
- Mục thứ hai là lý do nên kiên nhẫn
Và hai điểm cách nhau sáu tháng nói được thứ mà một điểm không nói được.
Về chuyện giữ lại mọi kết quả bình thường
- Kết quả bình thường vẫn có giá trị
- Nó là điểm so cho lần sau
- Và nó cho biết hướng nào đã được loại
- Đừng bỏ vì thấy nó không nói gì
- Mục thứ ba là giá trị ít ai nghĩ tới
Và mỗi hướng đã được loại là một bước tiến thật trong quá trình tìm.
Về chuyện không tự bác bỏ mình
- Đừng nghĩ chắc mình tưởng tượng
- Đừng ngừng ghi vì thấy kết quả bình thường
- Cảm giác của bạn vẫn là dữ kiện
- Tiếp tục cung cấp dữ kiện đó
- Mục thứ hai là điều hay xảy ra nhất
Và ngừng ghi chính là lúc bạn mất đi công cụ mạnh nhất của mình.
Về chuyện hỏi bước tiếp theo là gì
- Hỏi bây giờ kế hoạch là gì
- Hỏi theo dõi tiếp hay xét thêm hướng khác
- Hỏi khi nào đánh giá lại
- Chưa tìm ra không có nghĩa là không có kế hoạch
- Mục cuối là điều cần rõ trước khi về
Và ra về mà không có bước tiếp theo mới là vấn đề thật.
Ba câu khi cảm giác không đo được
- Nó ảnh hưởng tới việc gì trong ngày của tôi
- Nó bắt đầu từ bao giờ và đổi thế nào
- Điều gì làm nó nặng hơn hay nhẹ đi
- Bài này thêm: còn hướng nào chưa được xét tới không
Câu cuối là điểm riêng, và nó giữ cho quá trình không dừng lại quá sớm.
Bình thường không có nghĩa là bạn không sao
- Chưa đo được có ba khả năng, và cả ba đều để ngỏ đường đi tiếp
- Khoảng tham chiếu là khoảng của số đông, không phải của riêng bạn
- Hỏi xem có nên đo vào lúc đang có triệu chứng không
- Giữ lại cả kết quả bình thường, vì nó cho biết hướng nào đã được loại
- Mục cuối là một bước tiến thật
Hai mục giữa là hai lý do hay khiến một thứ có thật lại không hiện ra trên giấy.
Nói với người có chuyên môn khi
- Cảm giác đó nặng dần lên thay vì nhẹ đi
- Nó làm bạn không làm được những việc hằng ngày
- Nó kèm theo sụt cân, sốt, hoặc dấu hiệu khác lạ
- Bạn thấy kiệt sức hoặc nặng nề kéo dài nhiều tuần
- Bạn có ý nghĩ làm hại bản thân — hãy liên hệ ngay, đừng ở một mình
Kết quả bình thường không xoá bỏ bất kỳ mục nào trong năm mục này.
Câu hỏi thường gặp
Không đo được thì nghĩa là gì?
Nghĩa là công cụ hiện có chưa bắt được nó, hoặc chưa đo đúng chỗ, hoặc nguyên nhân chưa được tìm ra. Không đồng nghĩa với không có gì.
Vì sao hai câu đó hay bị lẫn?
Vì con số dễ tin hơn lời kể, và vì khi không có con số thì người ta dễ kết luận là không có vấn đề. Đây là một bước suy luận không đúng.
Tôi nên làm gì khi rơi vào tình huống này?
Tiếp tục ghi lại, tiếp tục nói ra, và hỏi xem còn hướng nào chưa xét. Kiên trì với dữ kiện là cách hiệu quả nhất.
Có khi nào không bao giờ tìm ra nguyên nhân không?
Có. Trong trường hợp đó thì hướng đi chuyển sang làm nhẹ triệu chứng và giữ chất lượng sống. Đó vẫn là một kế hoạch có mục tiêu rõ ràng.