Có những thứ máy móc không bắt được nhưng người mang nó thì biết rất rõ. Chúng vẫn là triệu chứng.
Triệu chứng không đo được là gì
- Là những thứ chỉ người mang nó cảm nhận được
- Mệt, đau, chóng mặt
- Nặng đầu, khó chịu trong người
- Máy móc không đo trực tiếp được
- Nhưng chúng vẫn là triệu chứng thật
Và mục cuối là điều mà nhiều người phải tự nhắc mình.
Vì sao chúng khó xử lý hơn
- Vì không có con số để so
- Việc theo dõi phụ thuộc vào mô tả của bạn
- Và việc đánh giá cũng vậy
- Mô tả càng cụ thể thì càng dễ lần ra nguyên nhân
- Mục cuối là chỗ bạn làm được nhiều nhất
Và phần bạn kiểm soát được chính là chất lượng của mô tả.
Chúng có được tính vào không
- Có
- Nhiều đánh giá chính thức có phần để người bệnh tự chấm
- Vì cảm giác được coi là dữ kiện thật
- Chứ không phải chuyện phụ
- Mục thứ ba là điều nên biết
Và biết rằng cảm giác của mình được tính vào giúp bạn tự tin nói ra hơn.
Tôi nên làm gì với chúng
- Ghi lại đều đặn theo một cách nhất quán
- Nói ra bằng mô tả cụ thể
- Thay vì tính từ chung chung
- Đó là cách biến cảm giác thành thông tin dùng được
- Mục thứ hai là kỹ thuật quan trọng nhất
Và một mô tả cụ thể có sức nặng hơn hẳn một tính từ.
Về chuyện các nhóm thường gặp
- Đau ở nhiều dạng khác nhau
- Mệt và thiếu sức
- Chóng mặt, choáng váng, mất thăng bằng
- Khó chịu chung không rõ ở đâu
- Mục cuối là nhóm khó mô tả nhất
Và nhóm khó mô tả nhất thường là nhóm hay bị bỏ qua nhất.
Về chuyện chúng vẫn có thể được theo dõi
- Dùng thang tự chấm từ nhẹ tới nặng
- Giữ nguyên thang đó qua thời gian
- Như vậy các mức so được với nhau
- Đây là cách đo gián tiếp
- Mục thứ hai là điều kiện bắt buộc
Và đổi thang giữa chừng thì mất luôn khả năng so sánh.
Về chuyện đo bằng việc làm được
- Đo bằng quãng đường đi được
- Bằng số việc làm xong trong ngày
- Bằng việc có ngủ được không
- Những thứ này cụ thể và so được
- Mục cuối là cách đo tốt nhất
Và những con số này ai nghe cũng hiểu như nhau.
Về chuyện không tự đánh giá thấp mình
- Đừng nghĩ là mình than phiền
- Đừng chờ tới khi thật nặng mới nói
- Đừng so với người khác để quyết định có nên nói không
- Cảm giác của bạn là của bạn
- Mục thứ hai là điều hay mắc nhất
Và chờ tới khi thật nặng là cách để mất một quãng thông tin dài.
Về chuyện nhiều triệu chứng cùng lúc
- Liệt kê hết chứ đừng chọn một cái
- Nói cái nào phiền nhất
- Và cái nào xuất hiện trước
- Thứ tự xuất hiện là thông tin có giá trị
- Mục cuối là chi tiết hay bị bỏ
Và thứ tự xuất hiện đôi khi chỉ ra được mối liên hệ giữa chúng.
Về chuyện chúng thay đổi theo ngày
- Ngày nặng ngày nhẹ là chuyện bình thường
- Ghi cả ngày tốt lẫn ngày xấu
- Chỉ ghi ngày xấu thì bức tranh bị lệch
- Xu hướng mới là thứ đáng nhìn
- Mục thứ ba là lỗi rất phổ biến
Và một bản ghi chỉ có ngày xấu làm cả giai đoạn trông tệ hơn thực tế.
Về chuyện đừng tự chẩn đoán
- Cùng một cảm giác có rất nhiều nguyên nhân
- Việc của bạn là mô tả cho đúng
- Việc tìm nguyên nhân thuộc về người có chuyên môn
- Đem câu hỏi tới, đừng đem kết luận
- Mục thứ ba là ranh giới rõ
Và đem một kết luận tự đặt tới buổi khám có khi dẫn cả buổi đi lệch.
Ba câu khi cảm giác không đo được
- Nó ảnh hưởng tới việc gì trong ngày của tôi
- Nó bắt đầu từ bao giờ và đổi thế nào
- Điều gì làm nó nặng hơn hay nhẹ đi
- Bài này thêm: tôi đang mô tả bằng gì, tính từ hay việc cụ thể
Câu cuối là điểm riêng, và trả lời được nó là bạn đã đi được nửa đường.
Bình thường không có nghĩa là bạn không sao
- Triệu chứng không đo được vẫn là triệu chứng thật
- Dùng một thang tự chấm và giữ nguyên thang đó qua thời gian
- Đo bằng việc làm được: quãng đường, số việc, giấc ngủ
- Ghi cả ngày tốt lẫn ngày xấu để bức tranh không lệch
- Mục cuối cho thấy xu hướng thật
Hai mục giữa là hai cách biến cảm giác thành thứ so sánh được.
Nói với người có chuyên môn khi
- Cảm giác đó nặng dần lên thay vì nhẹ đi
- Nó làm bạn không làm được những việc hằng ngày
- Nó kèm theo sụt cân, sốt, hoặc dấu hiệu khác lạ
- Bạn thấy kiệt sức hoặc nặng nề kéo dài nhiều tuần
- Bạn có ý nghĩ làm hại bản thân — hãy liên hệ ngay, đừng ở một mình
Năm mục này dùng cho mọi triệu chứng, kể cả những thứ không đo được.
Câu hỏi thường gặp
Triệu chứng không đo được là gì?
Là những thứ chỉ người mang nó cảm nhận được: mệt, đau, chóng mặt, nặng đầu, khó chịu trong người. Máy móc không đo trực tiếp được nhưng chúng vẫn là triệu chứng thật.
Vì sao chúng khó xử lý hơn?
Vì không có con số để so, nên việc theo dõi và đánh giá phụ thuộc vào mô tả của bạn. Mô tả càng cụ thể thì càng dễ lần ra nguyên nhân.
Chúng có được tính vào không?
Có. Nhiều đánh giá chính thức có phần để người bệnh tự chấm, vì cảm giác được coi là dữ kiện thật chứ không phải chuyện phụ.
Tôi nên làm gì với chúng?
Ghi lại đều đặn theo một cách nhất quán, và nói ra bằng mô tả cụ thể thay vì tính từ chung chung. Đó là cách biến cảm giác thành thông tin dùng được.