Nhiều người biết rõ mình đang thấy gì nhưng không diễn đạt được. Đó là vấn đề của ngôn ngữ, không phải của cảm giác.
Vì sao tôi không diễn đạt được
- Vì ngôn ngữ hằng ngày có ít từ cho cảm giác trong người
- Và vì bạn không có gì để so
- Đây là khó khăn chung
- Chứ không phải riêng bạn
- Mục thứ hai là phần ít ai nghĩ tới
Và không biết người khác thấy thế nào thì bạn không biết mình đang ở mức nào.
Có cách nào dễ hơn không
- Dùng so sánh với những thứ quen thuộc
- Hoặc mô tả bằng việc bạn không làm được
- Cả hai cách này ai nghe cũng hiểu được
- Không cần từ chuyên môn
- Mục thứ hai là cách hiệu quả nhất
Và nói không leo nổi một tầng cầu thang thì ai cũng hình dung được ngay.
Nói sai thì có sao không
- Không
- Cứ nói theo cách của bạn
- Người nghe sẽ hỏi thêm để làm rõ
- Nói chưa chuẩn vẫn tốt hơn nhiều so với không nói
- Mục cuối là điều cần nhớ
Và sợ nói sai là lý do nhiều người im lặng về thứ đang làm họ khổ.
Có nên chuẩn bị trước không
- Rất nên
- Viết ra ở nhà lúc bình tĩnh
- Dễ hơn nhiều so với cố nghĩ ra từ trong lúc đang ngồi trước mặt người khám
- Mang tờ giấy đó theo
- Mục thứ ba là lý do
Và trong phòng khám thì rất nhiều người quên sạch điều mình định nói.
Về chuyện dùng phép so sánh
- Như bị đè, như bị châm, như nóng rát
- Như sau một đêm không ngủ, như sau khi chạy xa
- So sánh giúp người nghe hình dung
- Không cần phải chính xác tuyệt đối
- Mục thứ hai là dạng so sánh hữu ích nhất
Và so với một trải nghiệm ai cũng từng có là cách truyền đạt nhanh nhất.
Về chuyện mô tả vị trí
- Chỉ tay vào chỗ đó nếu được
- Nói rõ nó ở một chỗ hay lan ra
- Nói nó có chạy đi đâu không
- Vị trí là thông tin rất có giá trị
- Mục thứ hai là điểm hay được hỏi
Và một chỗ cố định khác hẳn với một cảm giác lan toả.
Về chuyện mô tả nhịp
- Liên tục hay từng cơn
- Nếu từng cơn thì mỗi cơn bao lâu
- Có vào giờ nhất định trong ngày không
- Nhịp là một trong những manh mối rõ nhất
- Mục thứ ba là chi tiết hay bị bỏ
Và một thứ chỉ xuất hiện vào một giờ nhất định thường có lý do của nó.
Về chuyện mô tả điều làm nó đổi
- Cái gì làm nặng lên
- Cái gì làm nhẹ đi
- Tư thế, vận động, ăn uống, nghỉ ngơi
- Đây là phần rất nhiều thông tin
- Mục thứ ba là các nhóm nên rà qua
Và mối liên hệ với tư thế hay bữa ăn là manh mối rất hay dẫn tới câu trả lời.
Về chuyện dùng thang số cho mình
- Tự đặt một thang từ nhẹ nhất tới nặng nhất
- Gắn mỗi mức với một tình huống cụ thể
- Như vậy con số có nghĩa với chính bạn
- Và dùng nhất quán qua thời gian
- Mục thứ hai là bước làm nên khác biệt
Và gắn mức bảy với một ngày cụ thể thì lần sau bạn chấm chính xác hơn.
Về chuyện nhờ người nhà mô tả thêm
- Hỏi họ thấy bạn khác đi thế nào
- Họ nhận ra những thay đổi bạn không thấy
- Ghi cả nhận xét của họ
- Đây là góc nhìn thứ hai
- Mục thứ hai là giá trị chính
Và những thay đổi từ từ thì người ngoài nhận ra trước người trong cuộc.
Về chuyện đừng làm nhẹ đi khi nói
- Đừng nói cũng không đến nỗi nào nếu thực ra rất khó chịu
- Đừng cười trừ cho qua
- Người nghe dựa vào lời bạn để đánh giá
- Làm nhẹ đi thì bị đánh giá nhẹ đi
- Mục cuối là hậu quả thật
Và nói đúng mức không phải là làm quá, đó là cung cấp thông tin chính xác.
Ba câu khi cảm giác không đo được
- Nó ảnh hưởng tới việc gì trong ngày của tôi
- Nó bắt đầu từ bao giờ và đổi thế nào
- Điều gì làm nó nặng hơn hay nhẹ đi
- Bài này thêm: tôi có thể so nó với cái gì quen thuộc
Câu cuối là điểm riêng, và một phép so sánh tốt thay được cả đoạn giải thích.
Bình thường không có nghĩa là bạn không sao
- Viết ra ở nhà lúc bình tĩnh, đừng cố nghĩ từ trong phòng khám
- Dùng so sánh với những thứ quen thuộc để người nghe hình dung
- Mô tả nhịp: liên tục hay từng cơn, có vào giờ nhất định không
- Đừng làm nhẹ đi khi nói, vì người nghe dựa vào lời bạn để đánh giá
- Mục cuối quyết định bạn được đánh giá đúng mức hay không
Hai mục giữa là hai kỹ thuật làm cho cảm giác được truyền đạt trọn vẹn.
Nói với người có chuyên môn khi
- Cảm giác đó nặng dần lên thay vì nhẹ đi
- Nó làm bạn không làm được những việc hằng ngày
- Nó kèm theo sụt cân, sốt, hoặc dấu hiệu khác lạ
- Bạn thấy kiệt sức hoặc nặng nề kéo dài nhiều tuần
- Bạn có ý nghĩ làm hại bản thân — hãy liên hệ ngay, đừng ở một mình
Khó diễn đạt không phải là lý do để hoãn, cứ nói theo cách của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tôi không diễn đạt được?
Vì ngôn ngữ hằng ngày có ít từ cho cảm giác trong người, và vì bạn không có gì để so. Đây là khó khăn chung chứ không phải riêng bạn.
Có cách nào dễ hơn không?
Dùng so sánh với những thứ quen thuộc, hoặc mô tả bằng việc bạn không làm được. Cả hai cách này ai nghe cũng hiểu được.
Nói sai thì có sao không?
Không. Cứ nói theo cách của bạn, người nghe sẽ hỏi thêm để làm rõ. Nói chưa chuẩn vẫn tốt hơn nhiều so với không nói.
Có nên chuẩn bị trước không?
Rất nên. Viết ra ở nhà lúc bình tĩnh dễ hơn nhiều so với cố nghĩ ra từ trong lúc đang ngồi trước mặt người khám.